Wybór odpowiedniej formy opodatkowania to jedna z najważniejszych decyzji podczas prowadzenia działalności gospodarczej. Od sposobu rozliczania podatku zależy nie tylko wysokość zobowiązań wobec urzędu skarbowego, ale również możliwość rozliczania kosztów, korzystania z ulg oraz sposób ustalania składki zdrowotnej.

W 2026 roku przedsiębiorcy mogą m.in. wybrać ryczałt od przychodów ewidencjonowanych albo podatek liniowy. Każda z tych form działa na innych zasadach i może być korzystna dla zupełnie innego rodzaju działalności.

Biuro rachunkowe Dobry Księgowy Sp. Z o.o. Katowice wyjaśnia, czym różnią się oba rozwiązania, kiedy ryczałt może okazać się korzystniejszy od podatku liniowego i jakie elementy trzeba uwzględnić przed podjęciem decyzji.

Na czym polega ryczałt ewidencjonowany?

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to uproszczona forma opodatkowania, w której podatek obliczany jest od przychodu, a nie od dochodu. Oznacza to, że przedsiębiorca nie pomniejsza przychodu o koszty uzyskania przychodów.

Największą zaletą ryczałtu mogą być stosunkowo niskie stawki podatku w wybranych rodzajach działalności oraz uproszczona ewidencja. Trzeba jednak pamiętać, że prawo do ryczałtu i jego stawka zależą od rodzaju wykonywanych czynności, a w wielu przypadkach także od właściwej klasyfikacji PKWiU.

Przedsiębiorca kontynuujący działalność może korzystać z ryczałtu w 2026 roku, jeżeli jego przychody za 2025 rok nie przekroczyły co do zasady równowartości 2 mln euro, czyli 8 517 200 zł. Ustawa przewiduje również określone wyłączenia z tej formy opodatkowania.

Stawki ryczałtu w 2026 roku

Wysokość stawki ryczałtu zależy od rodzaju prowadzonej działalności. W 2026 roku obowiązują m.in. następujące stawki:

• 17% – przychody osiągane w zakresie wolnych zawodów,
• 15% – wybrane usługi niematerialne, m.in. część usług reklamowych, pośrednictwa i innych usług wskazanych w ustawie,
• 14% – m.in. usługi w zakresie opieki zdrowotnej, architektoniczne, inżynierskie, badań i analiz technicznych oraz specjalistycznego projektowania,
• 12% – wybrane usługi informatyczne, w tym określone usługi związane z oprogramowaniem,
• 10% – usługi w zakresie kupna i sprzedaży nieruchomości na własny rachunek,
• 8,5% do 100 000 zł przychodu i 12,5% od nadwyżki – m.in. w przypadku określonych przychodów z najmu składników majątku związanych z działalnością gospodarczą,
• 8,5% – m.in. działalność usługowa, dla której nie przewidziano innej stawki ryczałtu,
• 5,5% – m.in. działalność wytwórcza i roboty budowlane,
• 3% – m.in. działalność usługowa w zakresie handlu oraz określona działalność gastronomiczna,
• 2% – przychody ze sprzedaży przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, na zasadach określonych w przepisach.

Ważne: właściwej stawki ryczałtu nie powinno się ustalać wyłącznie na podstawie potocznej nazwy wykonywanego zawodu lub branży. W wielu przypadkach decydujące znaczenie ma rzeczywisty zakres świadczonych usług i właściwe grupowanie PKWiU.

Jakie odliczenia są dostępne na ryczałcie?

Ryczałt nie pozwala rozliczać kosztów działalności, a zakres ulg związanych bezpośrednio z działalnością gospodarczą jest węższy niż przy podatku liniowym. Przedsiębiorca nadal może jednak korzystać z części ulg i odliczeń, jeżeli spełnia ustawowe warunki.

• odliczenie od przychodu 50% zapłaconych składek na ubezpieczenie zdrowotne,
• ulga na terminal płatniczy – po spełnieniu warunków przewidzianych w ustawie,
• odliczenie wpłat na IKZE,
• inne odliczenia od przychodu przewidziane w ustawie o PIT, jeżeli podatnik spełnia warunki do ich zastosowania.

Na ryczałcie nie stosuje się natomiast m.in. ulgi badawczo-rozwojowej ani ulgi na ekspansję w takim zakresie jak przy opodatkowaniu dochodu. Ulgi te są związane z rozliczaniem dochodu i kosztów uzyskania przychodów.

Ryczałt jest często wybierany przez przedsiębiorców świadczących usługi o wysokiej marży i ponoszących relatywnie niewielkie koszty działalności.

Czym jest podatek liniowy?

Podatek liniowy opiera się na stałej stawce 19% naliczanej od dochodu, czyli przychodu pomniejszonego o koszty uzyskania przychodów.

W przeciwieństwie do ryczałtu przedsiębiorca może rozliczać wydatki firmowe, w tym – z uwzględnieniem ustawowych ograniczeń – koszty związane z zakupem wyposażenia, leasingiem, samochodem, prowadzeniem biura, zatrudnieniem pracowników czy inwestycjami. W przypadku środków trwałych kosztem mogą być również odpisy amortyzacyjne, jeżeli przepisy pozwalają na amortyzację danego składnika majątku.

Najważniejsze zalety podatku liniowego

• możliwość rozliczania kosztów uzyskania przychodów,
• brak progów podatkowych – podstawowa stawka wynosi 19% niezależnie od wysokości dochodu,
• możliwość rozliczania odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych, jeżeli są one dopuszczalne na podstawie przepisów,
• możliwość uwzględniania kosztów leasingu, paliwa, wyposażenia, biura i zatrudnienia – z zachowaniem obowiązujących limitów i wyłączeń,
• dostęp do części ulg prorozwojowych.

Podatek liniowy jest często wybierany przez przedsiębiorców osiągających wysokie dochody, ale jednocześnie ponoszących istotne koszty prowadzenia działalności. Sama wysokość przychodu nie przesądza jednak o opłacalności tej formy.

Jakie ulgi można rozliczać przy podatku liniowym?

Przedsiębiorcy rozliczający działalność podatkiem liniowym mogą – po spełnieniu ustawowych warunków – korzystać m.in. z:

• ulgi badawczo-rozwojowej (B+R),
• preferencji IP Box,
• ulgi na robotyzację,
• ulgi na ekspansję,
• odliczenia lub ujęcia w kosztach zapłaconych składek zdrowotnych – w granicach obowiązującego limitu.

W 2026 roku łączna kwota składek zdrowotnych, którą przedsiębiorca opodatkowany liniowo może zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów lub odliczyć od dochodu, nie może przekroczyć 14 100 zł.

Warto również pamiętać, że przy podatku liniowym nie obowiązuje kwota wolna od podatku. Co do zasady wybór tej formy wyłącza także możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem, z wyjątkiem szczególnych przypadków, np. gdy podatnik składa tzw. zerowy PIT-36L.

Kiedy ryczałt może być bardziej opłacalny?

Ryczałt najczęściej warto rozważyć, gdy przedsiębiorca:

• ma niskie koszty działalności,
• świadczy usługi o wysokiej marży,
• kwalifikuje się do korzystnej stawki ryczałtu,
• nie planuje dużych wydatków i inwestycji, które na podatku dochodowym mogłyby stanowić koszt,
• chce prowadzić prostszą ewidencję podatkową.

W praktyce wiele działalności usługowych może zapłacić na ryczałcie mniej podatku niż przy podatku liniowym. Nie można jednak porównywać wyłącznie stawki ryczałtu z 19% podatku liniowego, ponieważ podstawy opodatkowania są inne.

Kiedy lepiej wybrać podatek liniowy?

Podatek liniowy może być korzystniejszy dla przedsiębiorców:

• ponoszących wysokie koszty uzyskania przychodów,
• inwestujących w sprzęt, wyposażenie lub rozwój działalności,
• korzystających z leasingu,
• zatrudniających pracowników lub współpracowników,
• korzystających z ulg dostępnych przy opodatkowaniu dochodu,
• osiągających wysokie dochody, dla których opodatkowanie skalą podatkową byłoby mniej korzystne.

Możliwość rozliczania kosztów może znacząco obniżyć podstawę opodatkowania. W niektórych firmach powoduje to, że 19-procentowy podatek liniowy jest korzystniejszy niż ryczałt naliczany od całego przychodu.

Co jeszcze warto uwzględnić przy wyborze formy opodatkowania?

Przed podjęciem decyzji warto przeanalizować przede wszystkim:

• wysokość i strukturę miesięcznych kosztów,
• planowany poziom przychodów i dochodów,
• prawidłową stawkę ryczałtu wynikającą z rodzaju działalności i PKWiU,
• planowane inwestycje, leasingi i zakupy środków trwałych,
• sposób ustalania i możliwość odliczenia składki zdrowotnej,
• dostępne ulgi podatkowe,
• inne źródła dochodów oraz sytuację rodzinną przedsiębiorcy.

Nie zawsze najniższa nominalna stawka podatku oznacza najkorzystniejsze rozwiązanie. Dla prawidłowego porównania warto policzyć łączne obciążenie podatkiem i składką zdrowotną przy realistycznym poziomie przychodów i kosztów.

Do kiedy można zmienić formę opodatkowania?

Wybór ryczałtu albo podatku liniowego należy zgłosić w ustawowym terminie. Co do zasady oświadczenie składa się do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca osiągnął pierwszy przychód z działalności gospodarczej w danym roku podatkowym. Jeżeli pierwszy przychód został osiągnięty w grudniu, termin upływa z końcem roku podatkowego.

Przykład: jeżeli przedsiębiorca osiągnął pierwszy przychód w styczniu 2026 roku, termin na wybór lub zmianę formy opodatkowania upływał 20 lutego 2026 roku.

Zmiany można dokonać m.in. poprzez aktualizację wpisu w CEIDG. Jeżeli podatnik nie złoży skutecznego oświadczenia o zmianie, co do zasady kontynuuje dotychczas wybraną formę opodatkowania.

 

Szybkie podsumowanie – ryczałt czy liniówka?

• ryczałt to podatek od przychodu – bez pomniejszania go o koszty uzyskania przychodów,
• podatek liniowy to 19% podatku od dochodu,
• ryczałt może być korzystny przy niskich kosztach i odpowiednio niskiej stawce właściwej dla danej działalności,
• podatek liniowy może być korzystniejszy przy wysokich kosztach, inwestycjach i leasingu,
• na ryczałcie można odliczyć od przychodu 50% zapłaconej składki zdrowotnej,
• przy podatku liniowym składki zdrowotne można rozliczyć w granicach limitu 14 100 zł w 2026 roku,
• obie formy dają dostęp do części ulg, ale zakres tych preferencji jest różny,
• decyzję najlepiej poprzedzić indywidualną kalkulacją podatku i składki zdrowotnej.

FAQ

Czy na ryczałcie można rozliczać koszty działalności?

Nie. Ryczałt jest podatkiem od przychodu, dlatego przedsiębiorca nie pomniejsza podstawy opodatkowania o koszty uzyskania przychodów.

Czy podatek liniowy zawsze jest korzystniejszy przy wysokich dochodach?

Nie. Znaczenie mają również koszty działalności, właściwa dla danej działalności stawka ryczałtu, składka zdrowotna, dostępne ulgi oraz inne dochody przedsiębiorcy.

Kiedy trzeba zgłosić zmianę formy opodatkowania?

Co do zasady do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca osiągnął pierwszy przychód z działalności w danym roku. Jeżeli pierwszy przychód osiągnięto w styczniu 2026 roku, termin upływał 20 lutego 2026 roku.

Czy ryczałt oznacza prostszą księgowość?

Tak. Podatnik prowadzi przede wszystkim ewidencję przychodów i nie rozlicza kosztów uzyskania przychodów. Nie oznacza to jednak braku innych obowiązków ewidencyjnych i podatkowych.

Czy każda działalność może być opodatkowana ryczałtem?

Nie. Ustawa przewiduje zarówno limit przychodów, jak i katalog wyłączeń. Przed wyborem ryczałtu trzeba również ustalić, czy konkretny rodzaj działalności może korzystać z tej formy i jaka stawka będzie właściwa.

Stan prawny: 13 sierpnia 2026 r.